Distrikti i Arbanasit në Zarë mban me krenarí titullin e vatrës së parë të futbollit të organizuar ndër kroatët e këtij rajoni. Historia e NK Arbanasi, i cili konsiderohet si klubi më i vjetër sportiv i diasporës krajane, është një dëshmi e qëndresës, pasionit dhe identitetit që ka mbijetuar përmes shekujve dhe sistemeve të ndryshme politike.
Fillimet dhe nderimi për Kryepeshkopin Vicko Zmajeviç
Gjithçka nisi në vitin 1910, kur u themelua klubi me emrin NK Zmaj (Hrvatski sokol). Ky ishte klubi i parë i futbollit në qytetin e Zarës. Emri “Zmaj” (Dragoi) nuk ishte i rastësishëm; ai u vendos në nderim të Kryepeshkopit vizionar të Zadarit, Vicko Zmajeviç, i cili luajti një rol kyç në vendosjen dhe mbrojtjen e komunitetit arbëresh në këtë zonë.
Në vitet e para, klubi funksionoi si seksion futbolli i “Sokollit Kroat”. Megjithatë, stuhitë politike prekën shpejt emërtimin e tij. Nën administratën italiane, emri u ndryshua në Società Bersaglieri di Borgo Erizzo, emër me të cilin arriti të fitonte edicionin e dytë të kampionatit të Mbretërisë së Dalmacisë, duke qëndruar aktiv deri në rënien e kësaj administrate në vitin 1943.
Epoka e pasluftës dhe suksesi historik ndaj Hajdukut
Pas Luftës së Dytë Botërore, në vitin 1945, autoritetet e Beogradit shpërbënë shumicën e klubeve ekzistuese. Megjithatë, shpirti sportiv i Arbanasit nuk u shuajti. Pas disa riemërtimeve në frymën e kohës, më 27 shkurt 1952, klubi u pavarësua plotësisht me emrin NK Arbanasi.
Vetëm një sezon më vonë, ekipi arriti majën e historisë së tij:
Fitoren e Kupës Dalmatiane, ku në një finale dramatike mposhtën ekipin e dytë të gjigantit Hajduk Split.
Gjatë viteve ’50, klubi mbajti edhe emrat “Tvornica Duhana” dhe “NK Omladinac”, ku me këtë të fundit, ekipi i të rinjve u shpall kampion i Dalmacisë dhe i treti në të gjithë Kroacinë.
Kthimi te rrënjët dhe trashëgimia
Me ndryshimet demokratike në Kroaci, më 1 shtator 1992, bordi drejtues mori vendimin historik për t’ia kthyer emrin e vjetër dhe kuptimplotë: NK Arbanasi, emër të cilin e mban me krenari edhe sot e kësaj dite.
Në vitin 2008, ky klub u bë i pari në Zarë që dokumentoi historinë e tij përmes monografisë “Sport kod Zadarskih Arbanasa”, me autorë Drago Mariç dhe Bernard Kotlar.
Emrat që bënë histori
Nga shkolla e futbollit të Arbanasit kanë dalë legjenda që lanë gjurmë edhe në arenën ndërkombëtare:
-
Josip Bepi Marushiç: I cili luajti si profesionist në Serie A për ekipin e Bologna.
-
Vice Mazija: Golashënuesi më i madh në historinë e futbollit të Zarës.
-
Lojtarë të tjerë të shquar: Ivo Herenda, Josip Petani, Mario Nikpalj, Ante Pavelić Morović, dhe trajneri legjendar Josip Bepi Morović.
Sot, NK Arbanasi nuk është thjesht një klub futbolli, por një monument i gjallë i historisë arbëreshe në Kroaci, duke dëshmuar se si sporti mund të shërbejë si ura më e fortë e ruajtjes së traditës dhe identitetit kombëtar.
