Kurdët shpesh cilësohen si “populli më i madh në botë pa një shtet”. Me një popullsi prej mbi 35 milionë banorësh, historia e tyre është një kronikë e gjatë rezistence, tradhtish diplomatike dhe një lidhjeje të pathyeshme me malet e larta të Lindjes së Mesme.
Rrënjët e lashta: Pasardhësit e Medëve
Origjina e kurdëve daton mijëra vjet më parë. Historianët i lidhin ata me Medët, një popull luftarak indo-evropian që në vitin 612 p.K. ndihmoi në rrëzimin e Perandorisë Asiriane. Për shekuj me radhë, ata banuan në rajonin malor që shtrihet midis Turqisë, Iranit, Irakut dhe Sirisë së sotme – një zonë që ata e quajnë me krenari Kurdistan.
Figura më emblematike e historisë së tyre është pa dyshim Salahudini (Saladini). Ndonëse kurd, ai u bë udhëheqësi i botës islame në shekullin XII, duke rimarrë Jerusalemin nga Kryqtarët dhe duke treguar një shpirt kalorësiak që admirohet edhe sot në Perëndim.
Tradhtia e Madhe: Nga Traktati i Sèvres te Lozana
Pika më e errët në historinë moderne kurde erdhi pas rënies së Perandorisë Osmane.
-
Viti 1920: Pas Luftës së Parë Botërore, Traktati i Sèvres premtoi krijimin e një shteti të pavarur kurd.
-
Viti 1923: Interesat e fuqive të mëdha ndryshuan. Traktati i Lozanës e fshiu këtë premtim, duke i ndarë tokat kurde mes shteteve të sapokrijuara.
Ky ishte momenti kur lindi “çështja kurde” – një luftë që do të përgjakte rajonin për një shekull.
Një shekull luftërash të shpeshta
Mbijetesa kurde është shënuar nga ballafaqimi me regjime që shpesh tentuan asimilimin ose zhdukjen e tyre fizike:
-
Gjenocidi në Irak: Nën regjimin e Sadam Huseinit, kurdët pësuan fushatën e tmerrshme “Al-Anfal”. Në vitin 1988, qyteti i Halabjas u bë skenë e një masakre me gaz helmues, ku 5,000 civilë humbën jetën brenda pak orësh.
-
Konflikti në Turqi: Prej vitit 1984, përplasja midis shtetit turk dhe PKK-së (Partia e Punëtorëve të Kurdistanit) ka lënë pas mbi 40,000 të vdekur.
-
Mburoja kundër ISIS: Në vitin 2014, bota u mahnit nga rezistenca kurde. Forcat Peshmerga në Irak dhe YPG/YPJ në Siri ishin forca kryesore tokësore që mposhtën Shtetin Islamik (ISIS). Beteja e Kobanit mbetet simboli i kësaj fitoreje, ku gratë kurde luftëtare treguan një guxim të jashtëzakonshëm në vijën e parë të frontit.
Gjendja e Sotme: Një komb i ndarë në katër pjesë
Sot, kurdët gëzojnë nivele të ndryshme autonomie:
-
Në Irak: Ata kanë Rajonin Autonom të Kurdistanit, me qeveri, flamur dhe ushtri të veten.
-
Në Siri: Gjatë luftës civile, ata krijuan rajonin e “Rojava-s”, një projekt vetëqeverisës që mbetet nën presion të vazhdueshëm ushtarak.
-
Në Turqi dhe Iran: Situata mbetet e tensionuar, me kërkesa të vazhdueshme për të drejta kulturore dhe politike.
Pse nuk kanë ende shtet?
Përveç politikës, gjeografia luan një rol kyç. Tokat kurde janë jashtëzakonisht të pasura me naftë dhe ujë. Kontrolli mbi këto burime jetike i bën shtetet fqinje shumë ngurruese për të lejuar ndonjë formë pavarësie.
“Kurdët nuk kanë miq përveç maleve.” – Kjo thënie popullore përmbledh ndjesinë e një populli që, pavarësisht kontributit të madh për stabilitetin e rajonit, mbetet ende në kërkim të një shtëpie që mund ta quajë plotësisht të veten.
