Në memorien kolektive të luftës së vitit 1999 në Kosovë, një imazh i realizuar nga fotografi i mirënjohur Peter Turnley mbetet ndër më prekësit e asaj kohe. Fotografia shfaq Xajë Mustafën, një baba nga Mitrovica, i cili me sytë e përlotur dhe zemrën e thyer, shtrëngonte në duar fotografitë e dy djemve të tij të zhdukur.
Dhimbja që pushtoi kopertinat botërore
Në kulmin e konfliktit, Xaja ishte marrë peng nga forcat serbe dhe më pas ishte dëbuar me dhunë drejt Shqipërisë si refugjat. Gjatë rrugës, ai ishte përballur me lajmin shkatërrues: i kishin thënë se djemtë e tij ishin vrarë. I dëshpëruar dhe me shpresën e fundit që i digjej në gji, ai u afrohej njerëzve duke u treguar fotografitë e fëmijëve të tij, me pyetjen e dhimbshme nëse dikush kishte dijeni për fatin e tyre.
Ky moment dëshpërimi njerëzor u bë imazhi i kopertinës së Newsweek International, duke i treguar botës mbarë përmes një portreti të vetëm, tragjedinë e pafundme që po kalonin shqiptarët e Kosovës.
Ribashkimi dhe e vërteta kundër propagandës
Disa vite pas përfundimit të luftës, fotografi Peter Turnley u rikthye në Kosovë me misionin për të gjetur njeriun e fotografisë së tij. Për fatin e mirë të të gjithëve, ai gjeti një fund të lumtur: Xaja ishte ribashkuar me familjen e tij dhe të gjithë ishin gjallë e shëndoshë. Lajmi se djemtë kishin vdekur kishte qenë, fatmirësisht, i pasaktë.
Gjatë viteve, kjo fotografi është tentuar të keqpërdoret nga propaganda e huaj, duke e paraqitur sikur Mustafa ishte viktimë e bombardimeve të NATO-s. Megjithatë, vetë Xaja ka qenë i prerë në sqarimet e tij, duke konfirmuar se dhimbja e tij rrodhi drejtpërdrejt nga persekutimi i forcave serbe dhe zhdukja e djemve në zonën e Mitrovicës.
Jeta sot: “Gjyshi më i lumtur në botë”
Sot, jeta e Xajë Mustafës ka marrë ngjyra të tjera. Ai punon si teknik në një shkollë fillore në qytetin e tij, në Mitrovicë. Djemtë që dikur i kërkonte me fotografi në duar, sot janë rritur dhe janë burra të pjekur, përkatësisht 31 dhe 26 vjeç. Familja është shtuar edhe me një djalë të tretë, i cili në kohën e luftës ishte foshnjë.
Tashmë në rolin e gjyshit, Xaja e mbyll rrëfimin e tij me një fjali që peshon sa e gjithë historia e tij: “Jam gjyshi më i lumtur në botë”. Një mbyllje triumfuese për një njeri që dikur ishte simboli i dhimbjes kombëtare në mbarë globin.
/ KOHANEWS
