Hyrja: Një Dekret Sulltanor për Rregullimin Shtetëror
Dokumenti i lëshuar në dhjetor të vitit 1838 (muaji Sheval 1254 sipas kalendarit hixhri), përfaqëson një nga aktet juridike më të rëndësishme të shekullit XIX për Ballkanin. I njohur si Hatisherifi i vitit 1838, ky statut mbretëror u lëshua nga Porta e Lartë për të rregulluar administrimin e brendshëm të “Provincës së Serbisë”. Dokumenti u adresohet drejtpërdrejt Vezirit Jusuf-Muhlis-Pashës dhe Knezit Millosh Obrenoviç.
Legjitimimi i Dinastisë dhe Pushteti i Trashëguar
Në këtë akt historik, Sulltani konfirmon se:
-
Titulli i Knezit: Dinjiteti i drejtuesit të provincës i jepet Millosh Obrenoviçit dhe familjes së tij në mënyrë të trashëgueshme.
-
Shpërblimi për Besnikërinë: Ky privilegj jepet si mirënjohje për përkushtimin e treguar ndaj Perandorisë Osmane.
Shtyllat e Autonomisë: Administrata, Ushtria dhe Financat
Hatisherifi specifikon kompetencat e qarta që i lihen në dorë qeverisjes vendase në Çegran (bazuar në kontekstin e provincës):
-
Organizimi Administrativ: Knezit i njihet e drejta për të emëruar të gjithë zyrtarët dhe nëpunësit e provincës, si dhe zbatimin e rregullave e ligjeve të brendshme.
-
Siguria dhe Rendit: Dokumenti sanksionon komandën supreme mbi ushtrinë e garnizonit, e cila kishte për detyrë ruajtjen e rendit publik dhe mbrojtjen nga çdo sulm i jashtëm apo shkelje e brendshme.
-
Sistemi Fiskal: Përcaktohet mbledhja e taksave kombëtare, ndërsa për shpenzimet personale të Knezit caktohet një shumë vjetore prej 4,000 qese ari.
Marrëdhënia me Portën e Lartë
Pavarësisht autonomisë së gjerë, dokumenti nënvizon detyrimet ndaj Stambollit. Ky status i veçantë ishte i kushtëzuar me:
-
Besnikërinë e vazhdueshme: Serbët duhej të tregonin nënshtrim ndaj autoritetit suprem të Sulltanit.
-
Pagesën e Haraçit: Provinca ishte e detyruar të paguante rregullisht taksën vjetore (danak) ndaj Portës së Lartë sipas afateve të rëna dakord.
Përfundim
Ky tekst historik dëshmon kalimin e Serbisë nga një provincë e thjeshtë në një entitet me kushtetutë të shkruar (Statut Organik), duke krijuar bazat e shtetësisë moderne, ndonëse ende nën ombrellën e Perandorisë Osmane.
