Nëse historia e Perandorisë Romake dhe asaj Bizantine do të ishte një roman, kapitulli i Justinit I do të ishte më i pabesueshmi. Ky është tregimi për ilirin që u nis në këmbë nga fshatrat e Dardanisë me një trastë me bukë të thatë në krah dhe përfundoi duke u ulur në fronin më të lartë të botës, duke i hapur rrugën epokës së artë të nipit të tij, Justinianit të Madh.
Ikja nga varfëria: Një udhëtim drejt fatit
Rreth vitit 470 pas Krishtit, provincat ilire ishin nën presionin e vazhdueshëm të sulmeve barbare. Në një fshat të vogël të quajtur Bederiana (në territorin e Dardanisë, diku mes Shkupit dhe Nishit të sotëm), një djalë i ri i quajtur Istok (emri i tij i lindjes, që më vonë u latinizua në Justin) vendosi se nuk kishte më asgjë për të humbur.
Së bashku me dy miq të tij, Justini u nis në këmbë drejt Kostandinopojës. Ata ishin të varfër, të paarsimuar dhe nuk kishin asgjë tjetër me vete përveç forcës fizike dhe vullnetit të hekurt të racës së tyre. Kur mbërritën në kryeqytet, trupat e tyre të lidhur dhe pamja e luftëtarëve të lindur ranë menjëherë në sy të autoriteteve.
Nga roje pallati në Komandant të Gardës
Për shkak të fizikut të tij, Justini u regjistrua në gardën elitare perandorake të quajtur Excubitores. Ndonëse mbeti analfabet gjatë gjithë jetës, ai zotëronte diçka që perandorët e kohës e çmonin më shumë se diturinë: besnikërinë dhe disiplinën ushtarake ilire.
Ai shërbeu nën tre perandorë të ndryshëm, duke u dalluar në luftërat kundër isaurianëve dhe persianëve. Gradualisht, bariu nga Dardania u ngjit në hierarki derisa u bë Komandant i Gardës. Ai ishte njeriu që mbante çelësat e pallatit dhe sigurinë e perandorit Anastas.
Viti 518: Bariu bëhet “Zotëri i Botës”
Kur perandori Anastas vdiq pa lënë një trashëgimtar të drejtpërdrejtë, Kostandinopoja u përfshi nga kaosi. Justinit iu dhanë shuma të mëdha parash për t’i shpërndarë te ushtarët me qëllim që ata të mbështesnin një kandidat tjetër. Por, me një lëvizje mjeshtërore politike, Justini i përdori paratë për të siguruar mbështetjen për veten e tij.
Në moshën 70-vjeçare, burri që dikur ruante dhentë në malet e Ilirisë, u shpall Perandor i Bizantit. Thuhet se ai ishte aq i paarsimuar, saqë zyrtarët e pallatit gdhendën një pllakë druri me fjalën latine “LEGI” (e lexova), të cilën ai e lyente me bojë dhe e përdorte si vulë për të nënshkruar dokumentet shtetërore.
Arkitekti i një dinastie të madhe
Justini I nuk ishte vetëm një perandor; ai ishte vizionar i gjakut të tij. Duke e kuptuar kufizimin e tij nga mungesa e arsimit, ai solli nga Dardania në kryeqytet nipin e tij, Justinianin. Ai u kujdes që nipi i tij të merrte arsimimin më të mirë që njihte koha, duke e përgatitur për të sunduar.
Gjatë nëntë viteve të mregjimit të tij (518–527), Justini I stabilizoi financat e shtetit dhe forcoi ushtrinë. Ai ishte “mura” mbi të cilën Justiniani i Madh ndërtoi perandorinë e tij legjendare. Pa sakrificën e xhaxhait analfabet, bota nuk do ta kishte njohur kurrë shkëlqimin e Justinianit apo Teodorës.
Trashëgimia ilire
Justini I vdiq në gusht të vitit 527, duke ia lënë fronin nipit të tij. Ai mbetet në histori si dëshmia e gjallë se Iliria nuk prodhonte vetëm ushtarë, por edhe burra shteti që, edhe pa ditur shkrim, dinin të sundonin me drejtësi dhe forcë. Ai ishte njeriu që doli nga hiri i fshatrave dardanë për t’i dhënë botës një nga dinastitë më të shndritshme të njerëzimit./KOHANEWS
