Më 16 shkurt 2026, u nda nga jeta në moshën 99-vjeçare Hélène Glykatzi-Ahrweiler, një prej figurave më emblematike të historisë evropiane dhe asaj panshqiptare. Ahrweiler nuk ishte thjesht një akademike e shquar, por një zë i fuqishëm që nuk e fshehu kurrë origjinën e saj shqiptare, duke u radhitur si pasuese e denjë e erudites Elena Gjika në panteonin e kombit iliro-shqiptar.
Mbrojtësja e identitetit arvanitas
Rëndësia e Ahrweiler për kulturën kombëtare shqiptare qëndron në guximin e saj shkencor për të deklaruar hapur prejardhjen shqiptaro-arvanite të familjes së saj nga Kostandinopoja. Përmes studimeve dhe intervistave publike, ajo mbrojti tezat se:
-
Demografia e Greqisë: Mazhoriteti i popullsisë në Atikë dhe Greqinë e Jugut, deri në shekullin XIX, ishte arvanitfolës (shqipfolës).
-
Revolucioni i vitit 1821: Figurat qendrore që mundësuan pavarësinë e Greqisë ishin me origjinë arvanite dhe kontributi i tyre ishte përcaktues në formimin e shtetit grek.
-
Kultura Materiale: Elemente kyçe të traditës greke, përfshirë veshjen kombëtare të fustanellës, kanë origjinë të pastër shqiptare, pavarësisht përvetësimit nga Greqia moderne.
Një karrierë e paprecedentë në majat e dijes
Helena Ahrweiler shënoi histori si gruaja e parë rektore e Universitetit të Sorbonës në 700 vjet histori. E konsideruar si “Dama e hekurt e dijes” në Francë, ajo drejtoi institucionet më të larta akademike dhe kulturore, duke përfshirë Qendrën Georges Pompidou dhe Akademinë e Parisit.
Bizanti si projekt iliro-bizantin
Si një bizantologe e kalibrit botëror, Ahrweiler e interpretoi Perandorinë Bizantine jo si një mbetje të antikitetit, por si një laborator politik të Evropës, të themeluar mbi bazat iliro-bizantine. Në veprat e saj si “Byzance et la mer” dhe “L’Idéologie politique de l’empire byzantin”, ajo argumentoi se:
-
Pushteti në Bizant ishte i lidhur ngushtë me ideologjinë.
-
Qytetaria ishte një koncept i hapur dhe identiteti i negociuar.
-
Evropa moderne është pasardhëse e këtij sistemi ku shumë identitete bashkëjetojnë.
Trashëgimia: “Evropa mbahet me kulturë”
Përtej botës akademike, Ahrweiler shërbeu si Ambasadore e UNICEF-it dhe Presidente e Qendrës Kulturore Evropiane të Delfit. Filozofia e saj ishte e qartë: “Evropa nuk mbahet me ekonomi, por me kulturë”. Ajo besonte se dija është një shërbim publik dhe se historia duhet të shërbejë si mësuese për të ardhmen.
Ndarja e saj nga jeta mbyll një epokë të mendimit humanizues evropian, duke lënë pas modelin e një intelektualeje që nuk u lëkund kurrë nga e vërteta e saj historike dhe etnike. Helena Glykatzi-Ahrweiler mbetet dëshmia e gjallë se identiteti është një urë dhe dija një akt i lartë qytetarie.
