Në analet e historisë botërore, pak tregime janë aq frymëzuese sa ai i një djaloshi nga provinca e Dardanisë (Kosova dhe Maqedonia e Veriut e sotme), i cili u nis drejt lavdisë me asgjë tjetër përveç vullnetit dhe një traste me bukë të thatë. Ky ishte Justiniani I, i njohur si Justiniani i Madh, njeriu që do të transformonte Perandorinë Bizantine dhe do të linte gjurmë të pashlyeshme në qytetërimin njerëzor.
Origjina: Një djalosh nga Tauresiumi
I lindur rreth vitit 482 pas Krishtit në fshatin Tauresium (afër Shkupit të sotëm), Justiniani rridhte nga një familje modeste fshatare ilire. Emri i tij i lindjes, Sabaud, dëshmon rrënjët e tij autoktone. Ai nuk lindi në purpurin e pallateve, por në pluhurin e fushave të Ballkanit, duke folur latinisht si gjuhë amtare, karakteristikë e ilirëve të romanizuar të asaj kohe.
Ngjitja në pushtet: Një sagë familjare
Rruga e tij drejt fronit nisi me guximin e dajës së tij, Justinit. Ky i fundit, bashkë me dy shokë fshatarë, u nisën në këmbë drejt Kostandinopojës për t’u bërë ushtarë. Me vete kishin vetëm bukë të thatë sa për të mbajtur frymën gjallë. Falë forcës dhe trimërisë, Justini u bë komandant i gardës dhe më pas u shpall Perandor. Ai mori nipin e tij, Justinianin, në kryeqytet, duke i dhënë shkollimin më të mirë të kohës dhe duke e bërë bashkë-sundimtar.
Sundimi që ndryshoi botën (527–565)
Kur Justiniani mori fronin, ai kishte një vizion të madh: Rinovimin e Perandorisë (Restauratio Imperii). Arritjet e tij ishin monumentale:
-
Kodi i Justinianit: Ai mblodhi dhe organizoi të gjitha ligjet romake në një vëllim të vetëm (Corpus Juris Civilis). Ky kod shërben edhe sot si baza e sistemeve ligjore të pjesës më të madhe të botës moderne.
-
Arkitektura Madhështore: Justiniani ndërtoi Hagia Sophia-n (Shën Sofinë) në Kostandinopojë, e cila për mbi një mijë vjet mbeti kisha më e madhe në botë. Legjenda thotë se kur hyri në të, ai thirri: “Solomon, unë të kalova!”
-
Rifitimi i Territoreve: Përmes gjeneralit të tij të famshëm, Belisarit, ai rimori Italinë, Afrikën e Veriut dhe pjesë të Spanjës, duke tentuar të bashkonte sërish tërë botën romake.
Lidhja me atdheun
Justiniani kurrë nuk i harroi rrënjët e tij. Ai ndërtoi mbi 150 kështjella në Iliri për të mbrojtur vendlindjen nga sulmet barbare dhe themeloi Justiniana Prima, një qytet madhështor që shërbeu si qendër shpirtërore dhe administrative për Ilirinë.
Trashëgimia
Justiniani I vdiq në vitin 565, duke lënë pas një perandori që shtrihej në tre kontinente. Ai ishte “Perandori që nuk flinte kurrë”, i palodhshëm në punë dhe i madh në vizion. Historia e tij mbetet një dëshmi se si një shqiptar i varfër, me dije dhe guxim, mund të sundojë botën dhe të formësojë drejtësinë e njerëzimit.
