Pas gati një dekade nën “kujdestarinë” e Marrëveshjes së Përzhinës, Maqedonia e Veriut po tenton të sillet si një demokraci e rritur. Shfuqizimi i qeverisë teknike – një mekanizëm që lindi nga kriza e thellë e vitit 2015 – shënon fundin e një epoke të jashtëzakonshme administrative. Megjithatë, për faktorin politik dhe shoqëror shqiptar, ky akt ngre një pyetje ekzistenciale: A jemi gati për një sistem pa “frena sigurie”?
1. Humbja e “Simbolit” të Kryeministrit Shqiptar
Në planin politik, efekti më i drejtpërdrejtë i këtij shfuqizimi është eliminimi i mundësisë për një Kryeministër Teknik shqiptar. Rasti i Talat Xhaferit nuk ishte thjesht një rregullim administrativ, por një thyerje e tabuve shumëvjeçare. Shfuqizimi i këtij modeli mund të shihet si një zmbrapsje nga një pozicion ku shqiptarët dëshmuan se mund të udhëheqin ekzekutivin, qoftë edhe në një mandat tranzitor. Pa Përzhinën, rruga drejt Kryeministrit mbetet tashmë vetëm përmes fitores elektorale dhe negociatave të vështira politike.
2. Rreziku i Keqpërdorimit të Resurseve Shtetërore
Marrëveshja e Përzhinës u krijua për të ndalur dorën e shtetit në kutitë e votimit. Për shqiptarët, të cilët shpesh kanë qenë viktima të presioneve policore apo administrative në zona të nxehta elektorale, prania e një opozite (apo e një faktori balancues) në Ministrinë e Brendshme ishte një garanci.
-
Fakti: Pa ministra teknikë, partia në pushtet ka kontroll absolut mbi aparatin shtetëror gjatë fushatës.
-
Rreziku: Rikthimi i praktikave të vjetra të frikësimit apo punësimeve elektorale që dëmtojnë garën e ndershme brenda kampit shqiptar dhe atij maqedonas.
3. Argumenti i “Normalitetit”
Nga ana tjetër, nuk mund të mohohet se “Qeveria e Përzhinës” ishte një anomali për një vend që aspiron Bashkimin Evropian. Asnjë shtet anëtar i BE-së nuk e bllokon funksionimin e administratës 100 ditë para zgjedhjeve me ministra që kanë të drejtë vetao-je ndaj njëri-tjetrit.
Shfuqizimi i saj mund të shkojë në favor të shqiptarëve nëse:
-
Stabiliteti i Institucioneve: Shërbimet ndaj qytetarëve nuk paralizohen për 3 muaj.
-
Integrimi: Ky hap shihet si përmbushje e një kriteri pjekurie nga Brukseli, duke përshpejtuar rrugën integruese, që mbetet interesi kryesor strategjik i shqiptarëve.
4. Kush Fiton dhe Kush Humbet?
Nëse shfuqizimi i Përzhinës bëhet pa forcuar paralelisht pavarësinë e Gjyqësorit dhe të Komisionit Shtetëror të Zgjedhjeve, atëherë humbësit janë qytetarët. Për shqiptarët, kjo do të thotë se mbrojtja e votës kalon nga një “marrëveshje teknike” në duart e partive politike.
5. Transferimi i Përgjegjësisë te Faktori Ndërkombëtar (SHTESA)
Me largimin e qeverisë teknike, “shoshitja” e procesit zgjedhor zhvendoset nga terreni institucional i brendshëm drejt vëzhguesve ndërkombëtarë (OSBE/ODIHR). Për shqiptarët, kjo do të thotë se barra për të denoncuar parregullsitë bie mbi shoqërinë civile dhe mediat, pasi nuk do të ketë më një “zv.ministër shqiptar” me kompetenca vetao-je për të ndalur një vendim të dëmshëm në MPB. Ky realitet i ri kërkon një vigjilencë të dyfishtë: një diplomaci aktive për të siguruar sytë e Brukselit dhe Uashingtonit mbi kutitë e votimit, dhe një unitet të brendshëm për të mos lejuar që ky “normalitet” i ri të shndërrohet në një mjet për autokraci.
Konkluzioni i Redaksisë:
Shfuqizimi i Qeverisë së Përzhinës është një lëvizje e guximshme, por e rrezikshme. Nëse Maqedonia e Veriut ka arritur vërtet pjekurinë ku institucionet janë më të forta se partitë, ky është një favor për të gjithë. Por, nëse kjo bëhet vetëm për të rikthyer hegjemoninë e partive të mëdha mbi procesin zgjedhor, shqiptarët do të jenë të parët që do të ndjejnë mungesën e “ombrellës” së Përzhinës.
